१.७ व्यवसायिकता, अनुशासन र आचारसंहिता
व्यावसायिकता
- आफ्नो पेशा तथा व्यवसायप्रतिको ज्ञान, गुण, अनुभव, विज्ञता तथा सक्षमतालाई जनाउँछ ।
- कुनै खास पेशा वा व्यवसायमा आबद्ध व्याक्तिहरुको उक्त पेशाका लागि आवश्यक पर्ने सक्षमता, सीप तथा अपेक्षित व्यवहार र नैतिक आचरणको समग्रतालाई नै व्यवसायिकता भनिन्छ ।
- यो पेशागत विशिष्ट पहिचान एवं गरिमा हो ।
- यो प्रभावकारी कार्यसम्पादनको मुलभुत आधार हो ।
व्यवसायिकताको तत्वहरु/पक्षहरु/आधारहरु
- कुशल एवं सक्षम नेतृत्व,
- सकारात्मक एवं उर्जाशील कार्यवातावरण,
- उत्पादनशीलता
- नवप्रवर्तनशील सोँच,
- नतिजामुलक कार्यशैली,
- समुह गतिशिलता,
- निश्पक्षता तथा सु-स्पष्ठता,
- पारदर्शीता र जवाफदेहीता,
- विश्वसनीयता,
- परिणाममुखी मनोवृत्ति,
- तालिम र क्षमता विकास,
- मितव्ययिता तथा प्रभावकारीता,
- सीप र क्षमतामा स्तरोन्नति,
- इमान्दारिता,
- अनुभव र ज्ञान आदानप्रदान,
- अध्ययन र अनुसन्धान,
- भ्रमण तथा अवलोकन,
- वस्तुनिष्ठ कार्यसम्पादन मुल्यांकन,
- नैतिक तथा सदाचारयुक्त कार्यवातावरण,
- अनुशासन तथा आचारसंहिताको कडा परिपालना,
- कार्यप्रतिको निष्ठा,
- उच्च गुणस्तर,
व्यवसायिकताको महत्व
- संगठनको लक्ष्य तथा उद्देश्यलाई हासिल गर्न,
- नतिजामुखी कार्यसम्पादन गर्न,
- स्रोत साधनको अधिकतम उपयोग गर्न,
- उत्पादन तथा उत्पादकत्वमा वृद्धि गर्न,
- सेवामा सुधार गर्न,
- संगठनको साखलाई वृद्धि गर्न,
- सुशासन कायम गर्न,
- कार्यसम्पादनको स्तर वृद्धि गर्न,
- भ्रष्टाचारमुक्त, चुस्त र जनमुखी शासनको विकास गर्न,
- पेशा र संगठनप्रति जिम्मेवार र बफादार बनाउन,
- योग्य र सक्षम व्याक्तित्व निर्माण गर्न,
नेपालको सार्वजनिक प्रशासनमा व्यवसायिकता सम्बन्धमा विद्यमान समस्याहरु
- तालिम तथा क्षमता विकासका कार्यक्रम बढी सैद्धान्तिक हुनु,
- कार्यसम्पादन तथा सेवा प्रवाहमा अपेक्षाकृत रुपमा प्रभावकारीता नहुनु,
- उचित जिम्मेवारी र कार्यविभाजन नहुनु,
- सरुवा तथा बढुवा प्रणाली पुर्व अनुमानयोग्य नहुनु,
- सहि व्याक्तिको सहि स्थानमा पदस्थापन नहुनु,
- दण्ड पुरस्कार प्रणाली प्रभावकारी नहुनु,
- कार्यसम्पादन मुल्यांकन बस्तुनिष्ठ नहुनु,
- ट्रेड युनियनको अभ्यास व्यवसायिकता मैत्री नहुनु,
- अनुशासन तथा आचरणको अवस्था कमजोर हुनु,
- इमानदार कर्मचारीहरु ओझेलमा पर्नु,
अनुशासन
- प्रचलित नियम, आचार संहिता र स्थापित व्यवहार प्रणालीको अनुशरणबाट निर्माण हुने जीवनशैलीको ढाँचालाई नै अनुशासन भनिन्छ ।
- यो मानिसलाई मार्गनिर्देशन गरी असल, अनुकरणीय र प्रसंसनीय बनाउने जीवन प्रणाली हो ।
- यो व्यवसायिकताको आधारभुत अवयव हो ।
- समग्रमा अनुशासन भनेको असल, सुसँस्कृत तथा विधिसम्मत व्यवहार एवं आचरण तथा संस्कारलाई बुझिन्छ ।
आचार संहिता
- आचरणहरुको संहिता वा पालना गर्नुपर्ने नियमहरुको संगालोलाई आचारसंहिता भनिन्छ ।
- कुनै खास संगठन, समुह वा संस्थाका सदस्यहरुले अनुशरण गर्नुपर्ने व्यवहारिक नियमहरुको संग्रह नै आचारसंहिता हो ।
- यो आचरणहरुको नियम तथा सोको सुची हो ।
- यो पेशागत रुपमा अवलम्बन गर्नुपर्ने नियमहरुको सुची हो ।
नेपालको सार्वजनिक प्रशासनमा व्यवसायिकता, अनुशासन तथा आचारसंहिताको लागि गरिएका प्रयासहरु
- प्रस्तावनामा कानुनी राज्यको अवधारणा तथा सुशासन प्रति प्रतिवद्धता व्यक्त गरिएको ।
- राज्यको निर्देशक सिद्धान्त कानुनको शासन तथा अनुशासन र मर्यादामा आधारित सामाजिक मुल्यहरुको विकास गर्ने उद्देश्य राखिएको ।
- नागरिकका कर्तव्य तथा राष्ट्रिय हितका विषयहरु तोकी अनुशासन र आचारसंहिताका संवैधानिक मानक निर्धारण गरिएको ।
- सुरक्षा निकायहरुलाई व्यावसायिक तथा जनउत्तरदायि बनाउने व्यवस्था गरिएको ।
- सक्षम, निष्पक्ष, पारदर्शी र जनउत्तरदायि सार्वजनिक प्रशासनको उद्देश्य राखिएको ।
- निजामती सेवा ऐन, २०४९ अन्तर्गत निम्न व्यवस्था गरिएको छ ।
- प्रस्तावनामा सक्षम, सुदृढ, सेवामुलक र उत्तरदायी निजामती सेवाको परिकल्पना गरिएको ।
- विभिन्न सेवाको गठन गरि व्यवसायिकतामा जोड दिइएको ।
- कार्यविवरणको व्यवस्था गरिएको ।
- सेवा समुह तथा उपसमुहको गठन गरिएको ।
- लोक सेवा आयोगको सिफारिसमा नियुक्ति हुने व्यवस्था गरिएको ।
- सरुवा तथा बढुवाको व्यवस्था गरिएको ।
- अध्ययन,तालिम तथा अध्ययन भ्रमण सम्बन्धी व्यवस्था गरिएको ।
- कर्मचारीले पालना गर्नुपर्ने आचरणहरुको व्यवस्था गरिएको ।
- अनुशासन र आचारसंहिता पालन समेतलाई सुदृढीकरण गर्न निजामती कर्मचारीका लागि पुरस्कारको व्यवस्था गरिएको ।
2. निजामती सेवा नियमावली, २०५०
3. भ्रष्टाचार निवारण ऐन, २०५९
4. सुशासन व्यवस्थापन तथा सञ्चालन ऐन, २०६४ तथा नियमावली, २०६५
5. निजामती कर्मचारीको आचारण सम्बन्धी नियमावली, २०६५
कार्यगत प्रयास
- समय समयमा विभिन्न समितिहरु गठन गरी प्रशासन सुधारको प्रयास गरिएको (बुच कमिसन देखि दाहाल समितिसम्म)
- संघ प्रदेश र स्थानीय तहलाई प्रशासनिक व्यवस्थापनको स्वायत्तता प्रदान गरिएको ।
- कार्यसम्पादन सम्झौता, कार्यसम्पादन मुल्यांकन, सेवा करार, व्यवस्थापन करार जस्ता उपायहरुको अवलम्बन गरिएको ।
- नागरिक तथा तेस्रो पक्षबाट मुल्यांकन हुने व्यवस्था गरिएको ।
- विभिन्न तालिम तथा क्षमता विकास कार्यक्रमहरुको व्यवस्था गरिएको ।
अनुशासन तथा आचारसंहिता बीच भिन्नता
|
अनुशासन
|
आचारसंहिता
|
|
यो नियम परिपालनाको अवस्था हो ।
|
यो नियमहरुको संग्रह हो ।
|
|
यसले मानिसलाई ग्राह्य, अनुकरणीय र प्रसंसनिय बनाउछ ।
|
यसले मानिसलाई ग्राह्य, अनुकरणीय र प्रसंसनिय हुने बाटो देखाउँछ ।
|
|
यो सदाचारयुक्त व्यवहारको रुपमा प्रदर्शन हुन्छ ।
|
यो नैतिक तथा कानुनी संहिताको रुपमा रहन्छ ।
|
|
यसले स्वनियन्त्रण तथा स्व व्यवस्थापनमा जोड दिन्छ ।
|
यसले नियमन, नियन्त्रण तथा दण्ड सजायमा जोड दिन्छ ।
|
|
यो आचारसंहिताको व्यवहारीक प्रयोगको परिणाम हो ।
|
यो अनुशासनको मार्गदर्शन तथा मापनको आधार हो ।
|
|
यसले अनुकरणीय जीवन प्रणालीको नमुना प्रस्तुत गर्दछ ।
|
यसले विधि-निषेधको दायरा निर्धारण गर्दछ ।
|
|
यो मानव केन्द्रित र अमुर्त प्रकृतिको हुन्छ ।
|
यो नियम केन्द्रित र मुर्त स्वरुपको हुन्छ ।
|